Bir Kişilik İstisna
Yıkılıptır bu cihân sanma ki bizde düzele,
Devleti çerh-i denî verdi kamu mübtezele,
Şimdi ebvâb-ı saadetde gezen hep hezele,
İşimiz kaldı hemân merhamet-i Lemyezel’e.— Cihangir🔍 Günümüz Türkçesi Açıklaması
Sanma ki bu cihanın bozuk düzeni bizim elimizle düzelecek... Alçak felek yönetimi tamamen değersiz ve bayağı kişilere teslim etti. Şimdi mutluluk kapılarında gezenlerin hepsi ahlaksız kimselerdir; artık işimiz yalnızca Yüce Allah'ın merhametine kaldı.
Hekim, yıllarca yolu gözlenen çocuğun apansız gerçekleşen bir ameliyat sonrasında cihaza bağlı kalmasından üzüntü duyar mı? Hemşire, kapıda bekleyen anneye haberi verirken sarılıp gözyaşı döker mi?
I — Ferda
Duyarsızlaşmamıştı. Merhametliydi. Gözüne kestirdiği tüm işleri üzerine almasıyla tanınırdı. İki yıldır kurumda, birbirine benzeyen yüzlerce evrakın arasında çalışıyordu. Masasının karşısına oturanları dosya numaralarından ibaret görmeyi öğrenememişti. Her gün onca insanla ilgilenir, dertlerini çözerdi. Ferda gibi olanlara ise ayrı bir ihtimam gösterirdi.
Ferda, yaşam destek cihazına bağlı kızıyla bir başına yaşıyordu. Kasım bereketini göstermiş, yağmur gece boyunca dinmemişti. Böyle gecelerde yağmurdan çok elektriklerin kesilmesinden korkardı. Sabah ezanından sonra bir daha uyumadı; kalkıp cihaza baktı. Yeşil ışık düzenli aralıklarla yanıp sönüyor, ince uğultu odanın içinde sürüp gidiyordu. Şimdilik her şey yolundaydı. Ancak elektrik kesildiğinde cihazı ayakta tutacak yedek güç ünitesi artık şarj tutmuyordu. Onu yeniletebilmesi için gereken karar yazısını bugün vakıftan almalıydı.
Vakıf birkaç sokak ötedeydi. Zorda kalmadıkça minneti zillet sayar, kızını birine emanet etmektense yarım saate gidip dönmeyi göze alırdı. Yarı baygın yatan kızının yanı başına gidip sağını solunu düzeltti. Ardından götüreceği evrakları, gide gele yıprattığı dosyaya yerleştirdi. O yazıyı almadan bu çile bitmeyecekti.
Biraz sonra vakfın kapısındaydı. Her gelişinde aynı uzun elbisesi ve çekik gözlerine kadar çektiği başörtüsüyle kenarda beklerdi. Bekleyiş biraz uzasa kaygılanır, başını kaldırıp içeriyi gözetler; Mihrişah’la göz göze gelebildiğinde ancak sakinleşirdi. Telaşını fark edip “Abla, bir sıkıntın mı var?” diye soran olursa, soranın güçlükle duyacağı kadar kısık bir sesle “Kızım,” derdi.
O sabah Mihrişah kapıya çıkmış, saat 8.00 olup da mesainin başlamasını bekleyen kalabalığa göz gezdiriyordu. Tekerlekli sandalyede bir kadın, dizlerinin üzerindeki poşeti iki eliyle tutuyordu. Kadının refakatçisi ise sık sık içeri bakıyordu. Ferda biraz geride, önüne bakar halde duvara yaslanmıştı. Bir süre karar veremedi. Herkesi içeri alamazdı. Onu da dışarıda bırakamazdı. Tereddüdünü bastırıp Ferda’ya döndü:
— Sen benimle gel abla, içeride bekle. Mesai başlasın da işini çabuk çözelim.
Sorgulayıcı bakışların odağında olduğunun bilinciyle ikisi birden içeri girdiler. O sırada, kalabalığın içinden birisinin seçilip alındığını gören bir adam huysuzlandı. Onlar içeri girer girmez kapıyı kilitleyen güvenlik görevlisinin ardından bağırarak:
— Hanımefendi, hepimiz bekliyoruz.
Mihrişah arkasını dönüp cevap vermek üzere dudaklarını araladı. Ferda’nın tedirginliğini görünce aldığı sitemli nefesini sessizce geri bıraktı.
— Onun işi bizimkinden daha mı önemli?
Tekerlekli sandalyedeki kadın başını kaldırdı.
— Ben de iki saattir buradayım kızım, bizim hâlimizi de gören yok mu?
Bekleyenlerden biri öfkeyle kapının koluna asıldı. Güvenlik görevlisi kapıyı açıp adamdan uzaklaşmasını isteyecekken adam kapıyı kendine doğru çekince görevli sendeledi ve tekerlekli sandalyenin ayağına çarptı. Yaşlı kadının dizlerindeki poşet yere düştü, içindekiler yere saçıldı.
— Kadını ezdiniz! diye bağırdı biri.
Kimin kimi ittiği anlaşılmadan kapının önüne kalabalıklaşıverdi. O esnada açık kalan kapının yakınında olan Ertuğrul Bey yardıma koştu. Adamlardan biri aniden savurduğu yumrukla önce ona, sonra da arkadan gelen Müdür Bey’e vurdu.
Olan bitene gören Mihrişah, dönüp Ferda’ya baktı.
— Benim yüzümden oldu, dedi.
— Hayır. Senin yüzünden değil abla diyen
Ekrandaki son onay kutucuğu işaretlenip çıktısı alınan kâğıdı mühürlenirken bir cam kırılma sesi geldi. İkisinin de huzuru kaçmıştı.
— Bunu medikal firmaya götüreceksin. Başkaca bir belge de istemeyecekler.
Ferda onca hengâmenin arasında sessizce kâğıdı aldı ama sevinemedi.
Olaylar çığırından çıktığı için ambulans, polis arandı ve çok geçmeden geldi. Mecburen tutanaklar tutuldu ve Valiliğe gönderildi. İdarî tahkikat da başlatıldı ve soruşturma evrakı üç hafta kadar sonra gelebildi. Tebligatın altında sadece Mihrişah’ın adı yazıyordu. Savunmasını yedi iş günü içinde vermesi, vermediği takdirde isnat edilen suçları kabul etmiş sayılacağı belirtiliyordu. Tebellüğ ettiği evrakı hızlıca okudu. “Kurumun işleyişine ve iş barışına aykırı davrandığı” gibi ifadelere göz gezdirdi. Umursamamaya çalışarak evrakı çekmecesine koydu ve işine döndü. Ancak çevresindekilerin tavrı, soruşturmayı görmezden gelmesine izin vermiyordu. Odadakiler onunla göz göze gelmiyor, konuşmak zorunda kaldıklarında birkaç sözle geçiştirip uzaklaşıyorlardı. İşin tebligatta yazanlardan ibaret olmadığını anlamıştı. İlk fırsatta Ertuğrul Bey’in önünü kesti:
— Sen de mi kaçıyorsun benden, abi? Nasıl bilebilirdim böyle olacağını?
— Kızım, senden biliyorlar bu işi. Kuralları esneten iyiliklerinin bir gün başına iş açacağı belliydi.
İlk günlerde uzak dursalar da mesai arkadaşları soruşturma sırasında açıkça aleyhine ifade vermediler. Yaşlı müdür olayları fırsat bilip emekliliğini istedi. Müdürlüğe geçici olarak Çetin vekâlet etmeye başladı.
Oysa Çetin, bir keresinde boynundaki morluk gömleğinin yakasından görünen, konuşurken bile bir eliyle duvara tutunan kanserli bir hastayı, evrakları eksik diye üç hafta bekletmişti.
— Hastaneden geldim. Doktor, işlemlerin bugün bitmesi gerektiğini söyledi, diyen adama dosyanın içindeki eksik belgeyi anlatmış, hepsi tamam olmadan işlem yapamayacağını söylemişti.
Olayı uzaktan gören Müdür seslendi:
— Adamın hâlini görmüyor musun? Sen işlemleri başlat Çetin Bey
— Böyle kabul edersem tüm sorumluluk üzerimde kalır Müdür Bey. Olası bir sorunda beni yakarlar. Ama siz amir olarak bana yazılı talimat verirseniz yaparım.
— Sen bi’ yazıdaki kurumu ara, şifahi teyit al; evrak arkadan gelsin.
Çetin telefonu önüne çekti, numaralara baktı; fakat ahizeyi kaldırmadı.
— Ben kimsenin peşinden koşamam Müdürüm, vazifem değil. Diye söylenerek olayı kapadı.
Hasta adamın işleri ancak cenazesinden sonra tamam olmuş, bir belgeye ihtiyacı kalmamıştı.
II — Yakalanan Zaman
Hikâyenin bu kısmında iki haftadan fazla oyalandım.
Mihrişah’ın savunmasına ne yazacağımı bilmiyordum. Daha kötüsü, ben onun yerine ne yazarsam yazayım, cümlenin Mihrişah’a değil bana ait olacağını hissediyordum.
Öğlen yemeğinde, öğretmen bir arkadaşım ile buluştuk. Metni ona okuttum.
— Çetin’in ahizeyi kaldırmaması bile yeterince şey söylüyor, dedi. Sen öykü boyunca okurun zihnine hüküm gönderiyorsun.
— Ama yaptığı ortada Hocam. Başka türlü nasıl anlatayım?
— Ortada zaten. Bırak okur ortada olanı kendisi görsün. Mihrişah’ı da daha baştan haklı göstermişsin.
— Haksız mı yani?
— Onu demiyorum. Doğru bir şey yapması, doğru olduğunu göze sokmayı gerektirmez. Sen ikisini de insan olarak değil, savunduğun iki ayrı fikir olarak gösteriyorsun.
— Çetin’i mi savunayım? Başka türlü nasıl anlatırdım?
— Hayır, ben Çetin’i savun demiyorum. Bırak yaptıkları konuşsun. Mihrişah’ı da masumlaştırma. Merhametli olması, verdiği her kararın doğru olduğu anlamına gelmesin.
Arkadaşımın dedikleri üzerine geceye kadar düşündüm. Saat üçü geçiyordu. Yine kafanın içi kadar karmaşık bir yazı peşindesin diyen sevgilim çoktan uyumuştu. Artık iyiden iyiye yorulduğuma sinirlerim de yıpranmaya başlamıştı. Kalem oynatamıyordum. Sırtımı kanepeye dayayıp yerdeki eski Türkmen halısına bağdaş kurdum. Dudağıma bir sigara aldım, dağınık taslaklara baktım. Ve her sıkıştığımda yaptığım gibi o anda rasgele geçtiğim kitaplarımdan birini açtım: Kayıp Zamanın İzinde.
Gözlerim… Ağır ağır kapandılar…
Soluk soluğa kalmıştım. Hava kararmış, sokak boşalmıştı. Etrafta kâğıt toplayan bir çocuktan başka kimse yoktu. On üç, on dört yaşlarında görünüyordu. Üzerindeki hâki renk mont omuzlarından sarkıyor, kapüşonu kaşlarına kadar iniyordu. Boyunu aşan karton yüklü arabasını kaldırımın kenarına çekmiş, yanına çömelmişti. Kâğıtların arasından bulduğu, cildi dağılmış eski bir kitabı dizine dayamıştı. Telefonunun soğuk ışığı, kapüşonun altında görünen yüzüyle kitabın sararmış sayfalarını zar zor aydınlatıyordu.
Çocuk kitabın sayfalarını çevirmeye başladı. Sayfaların hışırtısı sokağın sessizliğine karıştı. Sokak ne ara uzadı, binalar karanlığın içinden ne zaman belirdi, fark etmedim. Onları daha önce hiç görmemiştim; yine de hepsini kendi elimle kurduğumu biliyordum. Aralarında bir yabancı gibi dolaşmaya başladım. Gerçekte hiç gitmediğim kurumu, hikâyenin geçtiği semtin aydınlatmadığım caddelerini; yüzlerini dahi tasvir etmediğim Müdür’ü, Çetin’i ve Ertuğrul Bey’i, güvenlik görevlisini, hatta yumruk atan adamı arıyordum.
— Nereye kayboldular, çocuk? Görmedin mi onları?
Oralı olmadı bile. Karanlıkta yürüyordum. Birdenbire Fethibey Caddesi ve Ordu Caddesi tabelaları belirdi önümde. İki caddenin kesiştiği köşedeki eski tek katlı binanın camlarında içeri bakıp müdürü görünce rahatladım. İşte, işte hepsi içerideler. Durup dinlenmeden kapıyı çaldım.
— Merhaba, ismim Hikmet.
— Buyrun. Siz kimi aradınız, kimsiniz?
Sahi, kimim? Ne işim var burada? Tanıyorum ben sizleri, sizler benim kahramanlarım değil misiniz? Ne çok terliyor ellerim ve sırtım. Müfettiş, evet ben müfettişim, hikâyeyi teftişe geldim.
— Müfettişim, Vali Bey özel olarak görevlendirdi. Şu son olayla ilgili görüşecektim sizinle.
— Öyleyse içeri girin. Biz de zaten arkadaşlarla toplanmış, olan biteni konuşuyorduk.
Gözlerim hızlıca Mihrişah’ı aradı. Ama yoktu.
— Ya Mihrişah Hanım? O da olsaymış.
Aralarından Çetin, hemen konuya girdi. Müdür vekili olmak Çetin’e nasıl da özgüven vermişti.
— Müfettiş Bey, bunların olacağı belliydi. Başına buyruk bir kişilik.
— Başına buyruk değil, dedi Müdür. Düşkünün hâlinden anlıyor. Eskiden devlet kapısında böyle insanlar vardı.
Çetin güldü.
— Eskiden de herkes kendine merhametliydi Müdür Bey.
Belli ki ben gelmeden önce de aynı tartışma olmuştu.
— Siz geçmişi özlüyorsunuz, dedim.
— Gelecekten hayır görmediğimiz için, dedi Ertuğrul Bey.
— Belki de ne geçmişte ne gelecekte yaşamalısınız. Eskiler ibnü’l-vakt derdi. Vaktin çocuğu olmak…
Çetin sandalyesinde geriye yaslandı.
— Güzel söz, dedi. Peki bunun yönetmelikte karşılığı var mı?
Yavaşça kalktım.
— Beni mihman ettiğiniz için teşekkür ederim. Müsaadenizle, saat geç oldu.
Dışarı çıkar çıkmaz bir sigara yaktım ve yürümeye başladım. Gözlerim az evvel kâğıt toplayan çocuğu aradı. Az önce olanları anımsamak için yavaşladım, sonra her şeyi unutmak istercesine adımlarımı hızlandım. İçime bir sızı düştü. Mihrişah’ı görememiştim. Onu bulmadan gidemezdir. Sigarayı yere fırlatıp koşturmaya başladım.
O’nu, eski bir kütüphaneden çıkarken bulduğumda kuşlar cıvıldıyor, sabah ezanı okunuyordu. Kucak dolusu kitapları yüklenmiş, belirsiz bir ânın kıyısında yürüyordu. Durgunlaşmış, içine kapanmıştı. Kitapların arasında sarı bir zarf görünüyor, kapağında adı yazıyordu: Mihrişah Demir — Disiplin Soruşturması.
Uzaktan seyrettiğimi fark etmiş olacak ki bana doğru döndü. Bir şeyler diyecek gibi gözlerime baktı, demedi.
— İki haftadır beni masanın başında bekletiyorsun, Hikmet, dedi.
Adımı onun ağzından duymak beni ürküttü. Sesindeki öfke, yükselmesine ihtiyaç duymayacak kadar açıktı.
— Savunmana ne yazacağımı bilmiyordum.
— Benim ne söyleyeceğimi neden sen bileceksin?
Cevap veremedim. Mihrişah yüzünü benden çevirdi ve kütüphanenin avlusundaki hazireye doğru yürüdü. Oradaki mezar taşlarından birini işaret etti.
Niceler almada kâmın bu cihânda tiz ele,
Feleğin devri mutâbık yine bezm-i ezele.
Sanma ey dil ki saâdet bula bir dem hezele,
Virdi Hallâk-ı cihân, mübtezeli mübtezele.— Koca Ragıp Paşa🔍 Günümüz Türkçesi Açıklaması
Bu dünyada pek çok değersiz insan muradına tez zamanda erer. Feleğin devranı ne yazık ki ezelden beri böyledir. Ey gönül, sanma ki bayağı insanlardan bir an olsun mutluluk gelsin; Âlemlerin Yaratıcısı dünyayı öyle kurmuş ki, değersiz olanı değersiz olana teslim etmiştir.
III — Sil Baştan
Ezan sesiyle uyandım. Baktım ki arkadaşım mesaj atmış.
— Senin hikâyeyi yeniden düşündüm Hikmet. Kavga, soruşturma ve hatta Çetin tarafı başka türlü kurulabilir. Diye başlayıp açıklamalarını iletiyordu. Dün konuştuklarımız üzerine bunları da bir düşünsene.
— Düşüneyim de Hocam, ben de kurguyu değiştirip tarihin döngüselliğine yaslamayı planlıyordum. Şöyle: Emekli Müdür, Müdür Vekili Çetin, Ertuğrul, kurum çalışanları ve hatta kavga çıkaran adam, bambaşka bir güne uyanacaklar. III. Mustafa devrine. Kavga çıkaran adam, devrine mutabık, bir cellada son kez gülümseyecek biterken.
Arkadaşım da uyanıktı. Mesajımı gördü. Bir süre bekledi, cevap yazmadı. Sonra:
— Ya Mihrişah? Ona ne yaptın?
Yazmaya çekinircesine bekledim.
— Çıkardım, deyiverdim. Hikâyenin düzenini bozuyordu.
Ekranda Mihrişah’ın kütüphaneden çıktığı bölümü seçtim. Mavi satırlar boyunca yürüdü; türbenin önünde durdu, mezar taşını gösterdi, sonra gözlerini bana çevirdi.
Sil tuşuna bastım.
“Kurgunun genel işleyişine uygun davranmadığı…” diye geçirdim içimden.
Cümleyi yeniden okudum. İmleç, boş sayfanın üzerinde yanıp sönüyordu. Silinen satırları geri aldım. Mihrişah hâlâ mezar taşının önündeydi. Bu kez yüzünü bana dönmedi.